De extra seconde die bijna niemand ziet
Een schrikkelseconde is een correctie van één seconde aan Coordinated Universal Time (UTC), zodat burgerlijke tijd dicht bij de rotatie van de aarde blijft. Tijdens een positieve schrikkelseconde heeft de laatste minuut van een UTC-dag 61 seconden en kan de klok 23:59:60 tonen voordat zij naar 00:00:00 gaat. Dat lijkt een fout, maar het is een echte UTC-notatie.
De reden is dat twee ideeën van tijd naast elkaar moeten blijven bestaan. Atoomklokken zijn extreem stabiel; de aarde is dat niet. De rotatie verandert licht door getijden, atmosfeer, oceanen, de aardkern en andere geofysische effecten. UTC is gebaseerd op International Atomic Time (TAI), maar is historisch aangepast om niet te ver af te wijken van UT1, de tijdschaal die aan aardrotatie is gekoppeld.
Waarom ze bestaan
Het moderne systeem van schrikkelseconden begon in 1972. Wanneer het verschil tussen UT1 en UTC naar verwachting ongeveer 0,9 seconde nadert, kan de International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) een schrikkelseconde aankondigen. Ze vielen tot nu toe altijd aan het einde van juni of december in UTC.
Sinds 1972 zijn er 27 positieve schrikkelseconden geweest. De laatste was op 31 december 2016. Volgens de nieuwste officiële aankondiging komt er eind juni 2026 geen schrikkelseconde.
Wat er om middernacht gebeurt
| Situatie | UTC-reeks | Betekenis |
|---|---|---|
| Normale dag | 23:59:58, 23:59:59, 00:00:00 | De laatste minuut heeft 60 seconden. |
| Positieve schrikkelseconde | 23:59:58, 23:59:59, 23:59:60, 00:00:00 | Er wordt één seconde ingevoegd. |
| Mogelijke negatieve schrikkelseconde | 23:59:57, 23:59:58, 00:00:00 | Een seconde zou worden overgeslagen; dit is nooit gebeurd. |
Een negatieve schrikkelseconde is in theorie toegestaan, maar is nooit gebruikt. Dat is belangrijk omdat veel systemen nooit voor dat scenario zijn getest.
Waarom computers er moeite mee hebben
Mensen kunnen eens in de paar jaar een vreemde kloktijd accepteren. Software is minder soepel. Veel systemen nemen aan dat elke minuut precies 60 seconden heeft. Sommige tijdformaten kunnen 23:59:60 niet weergeven. Logs kunnen dubbele tijden tonen, de volgorde van gebeurtenissen kan onduidelijk worden en servers kunnen van elkaar afwijken als de ene de klok laat springen en de andere de seconde uitsmeert.
Daarom zijn Unix-timestamps rond schrikkelseconden ook lastig: veel systemen tellen seconden sinds 1970 zonder 23:59:60 een nette eigen representatie te geven.
Waarom ze worden losgelaten
In 2022 besloot de General Conference on Weights and Measures (CGPM) om de toegestane maximale afwijking tussen UT1 en UTC uiterlijk in 2035 te vergroten. Simpel gezegd bereidt de wereld zich voor om geen regelmatige schrikkelseconden meer in te voegen en burgerlijke atoomtijd iets verder van aardrotatietijd te laten afdrijven.
| Vraag | Huidig systeem | Na de geplande hervorming |
|---|---|---|
| Doel | UTC binnen ongeveer 0,9 s van UT1 houden. | UTC veel langer continu houden. |
| Aanpassing | Af en toe een sprong van één seconde. | Lange tijd geen regelmatige schrikkelseconden. |
| Techniek | Speciale afhandeling nodig. | Minder onderbrekingen in burgerlijke tijd. |
| Astronomie | UTC blijft zeer dicht bij aardrotatie. | UT1-UTC-correcties worden belangrijker. |
Het belangrijkste idee
Een schrikkelseconde is niet hetzelfde als 29 februari. Schrikkeljaren volgen een voorspelbare kalenderregel; schrikkelseconden hangen af van metingen van de aardrotatie. Ze tonen de spanning tussen stabiele tijd voor machines en een burgerlijke dag die ooit uit de echte draaiing van de aarde kwam.